Was David een schurk?


Het is de kracht van de Schrift dat de Bijbelheiligen ook in hun zwakheden worden getekend. Het voorbeeld hiervan bij uitnemendheid is wel David, de man naar Gods hart (1 Sam 13:14; Hand 13:22), wiens zonde met Batseba en moord op Uria niet worden verzwegen of goedgepraat (althans in 2 Samuel en 1 Kon 15:5 en Ps 51:2; in 1 Kronieken blijft de zwarte bladzijde onvermeld).

De joodse geschiedschrijver Flavius Josephus (37 – ca. 100 n.Chr.) oordeelt  in De oude geschiedenis van de joden 7.15.2 [390–391] zeer welwillend over David, zonder die ene kras op zijn levensplaat weg te poetsen:

Hij was een voortreffelijk man, die over alle goede eigenschappen beschikte waarover een koning aan wie het welzijn van zoveel volken is toevertrouwd moet beschikken. Hij was moedig als geen ander. (…) Hij was een verstandig man die wist hoe het hoorde, een goede vriend voor wie problemen hadden, rechtvaardig en humaan: uitgelezen eigenschappen die alleen koningen toekomen. Hoeveel macht hij ook had, niet één keer heeft hij een misstap begaan, behalve in de affaire met de vrouw van Urias. Geen enkele andere koning (…) heeft zoveel rijkdom nagelaten als hij. (vert. F.J.A.M. Meijer en M.A. Wes)

In de achttiende eeuw ontstond evenwel in Engeland een scherpe tweestrijd over het karakter van David. Enerzijds verscheen anoniem het geschrift The Life of David, or, The History of the Man after God’s Own Heart, anderzijds was daar de uitvoerige studie A Critical History of the Life of David van S. Chandler. Afgaande op de titels zou men misschien menen dat het tweede werk een negatief-kritisch beeld van David neerzet terwijl het eerste hem vroom in een zo’n positief mogelijk daglicht stelt.

David als schurk

Feitelijk laat echter juist het eerste werk zich als één lange rant tegen David (en zijn onverlichte verdedigers) lezen – men werpe slechts een blik op de samenvatting aan het eind:

To take a retrospect view of the foregoing narrative; in few words may be seen the sum total of the whole. A shepherd youth is chosen by a disgusted prophet to be the instrument of his revenge on an untractable king. To this end, he is inspired with ambitious hopes, by a private inauguration; is introduced to court, in the capacity of a harper; and by knocking down a man with a stone, whom, if he had missed once, he had four more chances of hitting, and from whom, at the last, he could have easily ran away; he was advanced to the dignity of son-in-law to the king. So sudden and unlooked for a promotion, within sight of the throne, stimulated expectations already awakened; and Saul soon perceived reasons to repent his alliance with him. Being obliged to retire from court, he assembled a gang of ruffians, the acknowledged outcasts of their country, and became the ringleader of a lawless company of banditti. In this capacity he seduces his brother-in law, Jonathan, from his allegiance and filial duty; and covenants with him, that if he obtained the kingdom, Jonathan should be the next person in authority under him. He obtains a settlement in the dominions of a Philistine prince, where instead of applying himself laudably to the arts of cultivation; he subsists by plundering and butchering the neighbouring nations. He offered his assistance to the Philistine armies, in the war against his own country, and father-in-law; and is much disgusted at their distrust of his sincerity. He, however, availed himself of the defeat and death of Saul, and made a push for the kingdom. Of this be gained only his own tribe of Judah : but strengthened by this usurpation, he contested the remainder with Saul’s son, Ishbosheth, whom he persecuted to the grave: Ishbosheth being assassinated by two villains, with intention to pay their court to the usurper. He is now king of Israel: in which capacity he plundered and massacred all his neighbours round him at discretion. He defiled the wife of one of his officers, while her husband was absent in the army: and finding she was with child by him, he, to prevent a discovery, added murder to adultery; which being accomplished, he took the widow directly into his well-stocked seraglio. He then repaired to the army, where he treated the subjected enemies with the most wanton inhumanity. A rebellion is raised against him by his son Absalom, which he suppressed, and invited over the rebel-general, to whom he gave the supreme command of his army, to the prejudice of the victorious Joab. After this be cut off the remainder of Saul’s family, in defiance to the solemn oath by which he engaged to spare that unhappy race; reserving only one cripple, from whom he had no apprehensions: and who, being the son of Jonathan, gave him the opportunity of making a merit of his gratitude. When he lay on his death-bed, where all mankind resign their resentments and animosities, his latest breath was employed in dictating two posthumous murders to his son Solomon! and, as if one crime more was wanting to complete the black catalogue; he cloathed all his actions with the most consummate hypocrisy: professing all along the greatest regard for every appearance of virtue and holiness.

These, Christians! are the outlines of the life of a Jew, whom you are not ashamed to continue extolling as a man after God’s own heart!

This Britons! is the king to whom your late excellent monarch [George II] has been compared!

What an impiety to the Majesty of Heaven!

What an affront to the memory of an honest prince!

Kortom, koning David was volgens The Life of David een lafhartige, huichelachtige schurk.

David gunde Uria een heldendood

Het tweede boek is een uitvoerig, onderbouwd antwoord op het eerste en eindigt met de reeds geciteerde woorden van Flavius Josephus. Het woord critical in Chandlers titel duidt op een wetenschappelijke benadering en duidelijk niet op een afbrekende kritiek. Waarschijnlijk zullen veel lezers van deze blog voor dit tweede werk meer waardering op kunnen brengen. Zelfs de anonieme auteur van het eerste werk toont waardering voor deze studie: de heruitgave van zijn eigen boek draagt hij aan Chandler op en hij prijst in het bijzonder diens “apology for the death of Uriah”! Uiteraard is dat ironisch bedoeld.

Maar Chandlers verhandeling van Davids zonde met Batseba en de dood van Uria is inderdaad opmerkelijk. Uiteraard zat David fout, maar toen hij Batseba voor het eerst zag en gevoelens voor haar kreeg, wist hij wellicht nog niet dat ze al getrouwd was. En toen hij Batseba uitnodigde, had zij duidelijker moeten laten merken dat dit niet kon:

I cannot help adding, that Bathsheba herself seems to have too easily yielded to the king’s inclination, and thereby rendered it almost impossible for him to suppress it. For the history informs us, that David sent messengers, and he received her; and she came in unto him, and he lay with her. Her compliance seems voluntary, unforced, immediate. She should have refused his invitation. But she went, met his passion, indulged it without, as appears, any reluctance, without remonstrating against David’s attempt upon her honour; and thereby prevented those reflections that her denial and resistance might have occasioned in him, and that might have made him sensible of the enormity of the crime, and preserved him from the commission of it. (411–412)

Toen de poging mislukte om Uria tijdens zijn verlof met zijn vrouw te laten slapen en het dus onvermijdelijk werd dat het overspel uit zou komen, stond David voor het dilemma dat ofwel Uria als ruwe soldaat zijn vrouw volgens de wetten van die tijd als overspelige zou laten doden ofwel Uria zelf zou moeten omkomen. Om de vrouw te redden die hij door zijn lust tot misdadigster had gemaakt, kiest David uit twee kwaden het beste en laat hij Uria sterven, echter wel op de meest roemvolle wijze. Terwijl hij hem had kunnen vergiften of laten vermoorden of op valse gronden had kunnen beschuldigen van verraad, kiest hij ervoor hem als soldaat te laten vallen op het veld van eer, in de strijd voor koning en vaderland:

Bathsheba must be preserved at any rate. His own honour was at stake to prevent her destruction ; and he saw but one way left to secure that end, which he thought himself obliged at any hazard to obtain. If Uriah lived, she must inevitably die*. [*Footnote: “She must have died as an adulteress by the laws of her country.” Jos. Ant. Jud. VII. vii. i.] Uriah could have demanded the punishment, and seems to have been a soldier of that roughness of temper, and firmness of resolution, as that he would have prosecuted his vengeance against her to the utmost. The law was express and peremptory . Which of the two must be the victim? Cruel dilemma! It is at last determined that the husband should be sacrificed to save the wife, whom David’s passion had made a criminal; and had he forsaken her in this dreadful situation, and left her to her punishment, he would not only have pronounced sentence of death against himself, but been censured, I am persuaded, by almost every man, as a monster of perfidy, baseness, and ingratitude.

But how was Uriah to be got rid of? Poison, assassination, or a false charge of treason, or some secret way of destruction, were methods which the eastern princes were well acquainted with. David was above them all, and had a kind of generosity in his very crimes. The man he was to destroy was a brave soldier, and he causes him to fall in the bed of honour, gloriously fighting against the enemies of his king and country ; and if dying in the field of battle, by the sword of an enemy, and in a glorious action, be a more eligible and honourable death than the being despatched by the stab of a stiletto, the tortures of poison, or as a criminal on a false accusation of treason ; the causing an innocent person to die in the former manner, though this hath its great aggravation, yet is not so base and villainous an action as destroying him by any one of the latter methods; and had David had recourse to any of them to get rid of a worthy man, whom he had criminally reduced himself to an almost absolute necessity of despatching, the crime would have been of a more homd dye, and justly excited an higher indignation and abhorrence. And though I am far from mentioning these particulars to excuse David’s conduct, or palliate his aggravated offences, yet the circumstances I have mentioned excite my compassion, carry in the nature of the thing some alleviation of his crimes, and should ever be remembered to soften the pen that is employed in describing them. (412–413)

Chandlers wil Davids misdaden dus niet goedpraten, maar wel verzachtende omstandigheden aanvoeren, die “voor altijd moeten worden herinnerd om de pen zachter te maken die wordt gebruikt om ze te beschrijven.”

Men kan zich evenwel afvragen of David dit pleidooi verdient. In elk geval ware het Chandlers imago van onpartijdigheid en kritische zin ten goede gekomen als hij zich evenzeer als advocaat voor ‘de overspelige Batseba’ en ‘de woeste soldaat Uria’ had opgeworpen.

Niettemin, ook in deze dieptrieste geschiedenis geldt: wie zonder zonde is, werpe de eerste steen. – En het bestuderen van de extremen in de geschiedenis van de Bijbeluitleg kan helpen zichzelf een evenwichtiger beeld van David te vormen.

Maak een website of blog op WordPress.com