Egypte

Titaantjes en de Egyptische revolutie

1.

Op de vijfde verjaardag van de Egyptische revolutie herlees ik ongepland Titaantjes en realiseer ik me bij het slot dat dit over de revolutie gaat, of althans een populaire perceptie ervan, nu vijf jaar later:

Gods troon is nog ongeschokt. Zijn wereld gaat haar gang maar. Af en toe glimlacht God even om de gewichtige heeren, die denken dat ze heel wat beteekenen. Nieuwe Titaantjes zijn al weer bezig kleine rotsblokjes op te stapelen om ‘m van z’n verhevenheid te storten en dan de wereld eens naar hun zin in te richten. Hij lacht maar en denkt: ‘Goed zoo jongens, zoo mal als je bent, ben je me toch liever dan die mooie wijze heeren. ’t Spijt me dat je je nek moet breken en dat ik die heeren moet laten gedijen, maar ik ben ook God maar.’ En zoo gaat alles z’n gangetje en wee hem die vraagt: Waarom?

De idealen van de jeugd op het Tahrirplein, de droom van een beter Egypte – het is alles op niets uitgelopen. De gewichtige heren zitten weer stevig in het zadel of zijn hooguit vervangen door andere gewichtige heren. Hoewel Titaantjes teruggrijpt op een motief uit de Griekse mythologie en uiteraard niet te lezen is als christelijke theologie, is er in het verhaal toch ook iets dat doet denken aan het Bijbelboek Prediker (niet toevallig: het personage Bekker kende “de Prediker … uit z’n hoofd”):

Hetgeen er geweest is, hetzelve zal er zijn, en hetgeen er gedaan is, hetzelve zal er gedaan worden; zodat er niets nieuws is onder de zon. Is er enig ding, waarvan men zou kunnen zeggen: Ziet dat, het is nieuw? Het is alreeds geweest in de eeuwen, die voor ons geweest zijn. (Prediker 1:9–10 Statenvertaling)

Of in de woorden van de Nieuwe Bijbelvertaling:

Wat er was, zal er altijd weer zijn,
wat er is gedaan, zal altijd weer worden gedaan.
Er is niets nieuws onder de zon.
Wanneer men van iets zegt: ‘Kijk, iets nieuws,’
dan is het altijd iets dat er sinds lang vervlogen tijden is geweest.

Zo bezien was de revolutie domme jeugdige overmoed: je kon bij voorbaat uittellen dat het op niets uit zou lopen. Zoals de dingen altijd in Egypte gingen, zo zouden ze altijd blijven gaan. En toch had en heeft de jeugd van de revolutie de harten van velen gestolen: “Goed zoo jongens, zoo mal als je bent, ben je me toch liever dan die mooie wijze heeren.”

P1060898

2.

Aan de vooravond van de vijfde verjaardag van de Egyptische revolutie zie ik ook wat deze revolutie kapot heeft gemaakt—schade die nog steeds niet is hersteld. De bedoeïenen in de oase Dakhla hadden een mooi bedrijf opgebouwd voor toeristen: eerst kameeltochtjes, toen een tentenkamp, toen stenen hutten met karakteristieke koepeldaken, toen nog meer van die hutten, en telkens zat het vol. Hun locatie met wijd uitzicht over de landerijen van de oase en direct grenzend aan de woestijn en vlakbij een warmwaterbron was uitmuntend en schappelijke prijzen en vriendelijkheid, warme gastvrijheid, deden de rest. Er werd begonnen nog meer kamers te bouwen.

Maar toen werd het 2011 en kwam de revolutie – vele honderden kilometers verderop in Caïro – en stortte het toerisme in en nog steeds blijft het ver achter bij vroeger. De omgeving ademt nog steeds allerwegen rust uit en is nog steeds betoverend mooi – wat dat betreft is er niets nieuws onder de zon – en de bedoeïenen zijn nog steeds zeer vriendelijk: zij hebben niet zelf hun bedrijf stuk gemaakt. Ze hebben de moed ook nog niet opgegeven en gaan met minder bezoekers nog steeds door. Maar ze maken zich wel wat zorgen: “We hebben Engels geleerd om onze gasten goed te woord te staan, maar als er nu al jaren bijna niemand komt, dan zal dat langzaam maar zeker wegzakken.”

Had die revolutionaire jeugd in Caïro in 2011 niet iets dieper mogen/moeten nadenken over de vraag welke schade ze vele hardwerkende mensen in het land zouden berokkenen met hun massale geroep om een omwenteling? Hoe nobel je idealen ook zijn, als je op de vingers van één hand uit kunt tellen dat ze nooit werkelijkheid zullen worden maar wel veel schade zullen berokkenen – niet alleen financieel: er zijn in en sinds 2011 ook veel doden gevallen, mensen gevangen gezet, etc. –, is het streven naar revolutie dan niet bij voorbaat te veroordelen?

P2120185

3.

In Amsterdam zijn er nog steeds veel misstanden, misschien wel meer dan ruim een eeuw terug, de tijd waarin Titaantjes speelde. Toch is er ook veel veranderd en zijn misstanden van vroeger aangepakt. Soms is verandering echt verandering ten goede en zou men ondankbaar zijn als men dat ontkende. Ons spreekwoordelijke geklaag ten spijt: Nederland behoort qua welvaart en welzijn tot de wereldtop. Dat is niet altijd zo geweest en zal niet automatisch altijd zo zijn – het is geen onveranderlijke noodzaak waar niets aan af of toe te doen valt.

Evenmin is het een onveranderbare noodzaak dat de misstanden van de Egyptische samenleving en het systeem voor altijd zullen voortduren. Er is een keer ten kwade mogelijk, maar ook ten goede. Zonder in utopisme te willen vervallen of vooruit te willen grijpen op het eschaton: Caïro en Egypte zijn in beweging en zullen in de toekomst anders zijn dan in het verleden – mensen mogen zich geroepen weten om eraan bij te dragen dat die beweging soms wellicht een beweging ten goede zal zijn. Een mens moet leren sterven aan zichzelf – misschien in een weg waarin alle eigen dromen en idealen bij de handen worden afgebroken –, maar geschiedenis noch Schrift leert dat God genoodzaakt is de nek te breken van een ieder die iets ten goede in zijn of haar omgeving probeert te veranderen. En als er niets nieuws onder de zon is, dan zal dat ook in de toekomst niet zo zijn.

– – –

Volgens de analyse van vele Egyptenaren ligt de sleutel voor verandering bij verbetering van het onderwijs. Dankbaar  ben ik dan ook dat ik daar hier op het seminarie mijn bijdrage aan mag leveren en te werken aan de vorming van toekomstige dienaars en leiders voor kerk en samenleving in Egypte en de Arabische wereld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s