Theologie

Weg met de boerka

In 2 Kortinthe 3:17 zegt Paulus: “De Heere is de Geest.” Wat betekent dit? Sommige exegeten denken dat Paulus hier zoals zo vaak in zijn brieven met het woord “Heere” (kurios) Jezus Christus bedoelt en dus zegt: “Christus is de Geest.” Hierop voortbordurend stellen sommige theologen dat Paulus geen onderscheid maakte tussen de persoon van Christus en de persoon van de Heilige Geest en dat voor hem de verhoogde Christus en de Heilige Geest eigenlijk samenvielen. Deze visie wordt wel “Geestchristologie” genoemd. Voert men deze gedachte nog weer verder dan komt men niet uit bij de drieëenheid van Vader, Zoon en Geest, maar hooguit bij een tweeëenheid: Vader en Zoon=Geest.

Hoewel niet alle exegeten die “Heere” in dit vers als een aanduiding voor Christus opvatten al deze consequenties voor hun rekening nemen, is het begrijpelijk dat er ook exegeten zijn die zich afvragen of Paulus hier met “Heere” wel op Christus doelt en zij komen inderdaad tot een andere uitleg. Ze wijzen op de context en de oudtestamentische achtergrond daarvan. 2 Korinthe 3:12-17 luidt in de Herziene Statenvertaling als volgt:

12 Omdat wij dan een dergelijke hoop bezitten, gaan wij met veel vrijmoedigheid te werk,
13 en doen wij niet zoals Mozes, die een bedekking op zijn gezicht legde, opdat de Israëlieten hun ogen niet gericht zouden houden op het einddoel van wat tenietgedaan wordt.
14 Maar hun gedachten werden verhard, want tot op heden blijft diezelfde bedekking bij het lezen van het Oude Testament, zonder te worden weggenomen. Die bedekking wordt tenietgedaan in Christus.
15 Ja, tot op heden ligt er, wanneer Mozes gelezen wordt, een bedekking op hun hart.
16 Maar wanneer het zich tot de Heere bekeert, wordt de bedekking weggenomen.
17 De Heere nu is de Geest; en waar de Geest van de Heere is, daar is vrijheid.

Vers 16 grijpt terug op Exodus 34:34a:

Maar telkens wanneer Mozes voor het aangezicht van de HEERE kwam om met Hem te spreken, deed hij de doek af.

Dit is vooral duidelijk wanneer men naar de Septuaginta (de oude Griekse vertaling van het Oude Testament) kijkt: “deed hij de doek af” in Exodus 34:34 en “wordt de bedekking weggenomen” in 2 Korinthe 3:16 wordt in het Grieks met dezelfde woorden uitgedrukt, alleen is het eerste bedrijvende vorm (“hij nam de sluier weg”) en het tweede lijdende vorm (“de sluier werd weggenomen”). Verder is het woord voor “HEERE” in de Griekse vertaling van Exodus kurios, wat ook het woord is voor “Heere” in 2 Korinthe 3:16 en 17. Hoewel het niet Paulus’ doel is een nauwkeurige exegese te geven van Exodus 34:34 in zijn oorspronkelijke context, volgt hij op sommige punten de tekst dus wel op de letter.

Maar Paulus beseft dat het woord kurios (“Heere”) in 2 Korinthe 3:16 nu wat verwarrend kan zijn voor zijn lezers: verwijst het naar de Naam van God (Jahwe, HEERE) zoals in Exodus 34:34 of naar Jezus Christus (zoals zo vaak in Paulus’ brieven) of naar nog iets anders. Daarom legt hij het uit in vers 17: “‘De Heere’ [in de voorgaande zin] betekent: de Geest.” Wanneer hij vervolgens in de tweede helft van vers 17 over “de Geest van de Heere” spreekt, dan is dit een uitdrukking die hij elders in zijn brieven nooit gebruikt, maar die in het Oude Testament vaak voorkomt en ongeveer hetzelfde betekent als “de Geest van God.”

Als deze uitleg klopt, dan gaat het in vers 16 en 17 dus niet over Christus. De gedachte dat Paulus zou hebben geleerd dat Christus en de Geest feitelijk samenvallen, heeft dan ook weinig basis.

Voor meer informatie over deze exegetische en theologische kwestie leze men bijvoorbeeld Murray J. Harris, The Second Epistle to the Corinthians: A Commentary on the Greek Text, New International Greek Testament Commentary (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2005), 310–12 en Gordon D. Fee, God’s Empowering Presence: The Holy Spirit in the Letters of Paul (Peabody, MA: Hendrickson Publishers, 1994), 309–20 and 827–45. G. van den Brink en C. van der Kooi wijden er in hun Christelijke dogmatiek ook enkele woorden aan.

Ondertussen vraagt u zich als lezer ongetwijfeld af of er misschien iets mis is gegaan met de titel van dit blogbericht. Wat heeft “Weg met de boerka” te maken met de uitleg van 2 Korinthe 3? Welnu, wie Nederlandse Bijbelvertalingen vergelijkt, ziet al snel dat er verschillende woorden worden gebruikt om aan te duiden wat Mozes over zijn gezicht droeg: een “doek,” een “sluier,” een “bedekking” of een “deksel.” In Arabische vertalingen zien we vergelijkbare verschillen. Al-targama al-arabeya al-mubasata spreekt over een lizaam (sluier) en Kitaab al-hayaa over een higaab (sluier, hoofddoek). De vertrouwde aloude Van Dyck vertaling (het meest vergelijkbaar met de Statenvertaling) gebruikt echter zowel in Exodus 34 als in 2 Korinthe 3 het woord “boerka.” In Egypte is “boerka” geen gebruikelijke aanduiding voor de sluier van moslimvrouwen maar eerder een soort “tale Kanaäns” woord dat (als ik één van mijn studenten goed begreep) veel christenen eigenlijk alleen uit deze Bijbelgedeelten kennen.

Volgens Paulus hangt de eigenlijke boerka niet over het hoofd, maar over het hart. Het gaat hem er in 2 Korinthe 3 ook niet om dat wij al te spitsvondig over de verhouding van Vader, Zoon en Geest zouden gaan nadenken, maar dat de boerka weg wordt genomen, zodat wij “met onbedekt gezicht de heerlijkheid van de Heere als in een spiegel aanschouwen” en zo “van gedaante worden veranderd naar hetzelfde beeld, van heerlijkheid tot heerlijkheid, zoals dit door de Geest van de Heere bewerkt wordt” (2 Korinthe 3:18).

Bovenstaande afbeelding van de gesluierde Mozes is ontleend aan de website A Minor Friar, waar ook een toelichting op de afbeelding te vinden is. Voor wie zelf de afbeelding wil gebruiken: genoemde website hanteert een Creative Commons Attribution-Noncommercial 3.0 Unported License.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s