Egypte

Religeweld op de Sinaï, in Hurghada, Beni Ahmed-Oost en Rida, en niet in Sohag

Bomaanslagen op twee islamitische heilige graven op de Sinaï, moslimbroeders die een moskee in de relatief veilige badplaats Hurghada aanvallen en de kinderen die daar de Koran voordragen de stuipen op het lijf jagen, een ruzie over een brommer tussen twee opgeschoten tieners in Nijldaldorp Beni Ahmed-Oost die uitloopt op zeven verbrande huizen, vijf vernielde auto’s en een mislukte poging een koptisch-orthodoxe kerk binnen te dringen, en gevechten en gebroken kerkruiten bij de tweede presbyteriaanse kerk in het naastgelegen dorp Rida wanneer daar het vervormde gerucht doordringt dat de moskee in het eerste dorp zou zijn aangevallen en tot slot het verhaal dat een al-Qaida-vlag op de Mari Girgis-kerk in Sohag is geplaatst, hetgeen echter door mijn zegsman aldaar als een loosgerucht wordt afgedaan—ziedaar in het kort het Egyptische nieuws van eergisteren en gisteren. [Update: enkele beelden van de resultaten van het geweld.]

P1370608

“Sektarisch geweld” worden zulke gebeurtenissen tegenwoordig vaak in de media genoemd, hetgeen echter de onterechte indruk kan wekken dat het steeds om sektes gaat, kleine, gesloten groeperingen die sterk afwijken van gewone godsdiensten en vanuit hun buitennissige religieuze overtuigingen tot geweld komen. Nu ken ik de betreffende situaties niet tot in de bijzonderheden en de berichtgeving spreekt zich in details soms tegen, maar naar mijn inschatting speelt ongeveer het volgende:

Wat betreft de bomaanslagen op de Sinaï: net als rechtgeaarde protestanten keuren rechtlijnige moslims heiligenverering af, terwijl in Egypte voor veel moslims en koptisch-orthodoxe christenen de respectievelijke heiligen juist een belangrijke plaats bekleden binnen de vroomheid. De vraag is echter onder welke omstandigheden afwijzing van heiligenverering leidt tot beeldenstorm of bomaanslagen. Is dat een sectarisch moment van religieuze blikvernauwing of zijn het veeleer de politieke omstandigheden? Buiten de vreedzame vakantieresorts broeit er de laatste jaren en maanden en weken immers van alles op de Sinaï.

Wat betreft de aanval op de moskee in Hurghada: uiteraard hebben moslimbroeders er niets op tegen dat moslimkinderen de Koran voordragen, maar in de moskee was de gouverneur als eregast aanwezig om de kinderen zo aan het eind van de ramadan na een mooie voordracht cadeautjes te geven—met de gouverneur hebben de Moslimbroeders ongetwijfeld een politiek geschil van betekenis.

P1370729

Wat betreft de Nijldaldorpen: her en der heerst daar nog de bloedwraak en meer in het algemeen worden ruzies via de lijnen van (groot)families en daarmee ook de religieuze scheidslijnen uitgevochten. Het begint met een jongen van de ene familie die iets met een meisje van de andere heeft of met een geschil over een grondtransactie of met een auto die vastloopt op een verkeersdrempel of zoals men zegt hier met een ruzie over een brommer.

De christenen in kwestie zijn niet sektarisch: de koptisch-orthodoxe kerk vormt met miljoenen leden juist de hoofdvorm van het christendom in Egypte; de presbyterianen zijn wel kleiner in getal maar houden er geen wezenlijk andere opvattingen op na dan bijvoorbeeld goed gereformeerde of hervormde christenen in Nederland. In Beni Ahmed-Oost zou het wat betreft de betrokken moslims gaan om moslimbroeders en salafisten (zo men wil de politieke islam, de islamisten of de strengere moslims), twee richtingen die men zo men wil kan qualificeren als politieke islam, islamisten of “strengere” moslims, maar toch moeilijk als sektes die buiten de eigenlijke islam zouden staan—het ligt voor de hand aan te nemen dat de betrokkenen eerst en vooral gewoon dorpsmoslims zijn.

Geweld in de betreffende regio (net ten zuiden van de stad Minya, zo’n 250 km ten zuiden van Caïro) is niet nieuw: twee jaar geleden waren er ook al flinke problemen in Beni Ahmed-West, een dorp een paar kilometer ten westen van Beni Ahmed-Oost en een paar kilometer ten noorden van Rida. Ongetwijfeld heeft het gedwongen vertrek van Morsi (bejubeld door christenen, betreurd en ongeaccepteerd door moslimbroeders en gemengder gewaardeerd door salafisten) de lontjes korter gemaakt (een week eerder werden ook al drie kerken aangevallen in de provincie Minya), zonder dat ik met zekerheid durf te zeggen dat de landelijke politiek nu in deze dorpen de allesbepalende factor was. Het is voor mij ook lastig te zeggen of moslims en christenen in zulke kwesties beiden evenzeer daders zijn of dat de ene partij duidelijk meer schuld draagt dan de andere—wel lijkt er een patroon te zijn in deze dorpskwesties dat de klappen uiteindelijk vooral aan christelijke zijde vallen.

Wat betreft het al-Qaida-vlag-verhaal in Sohag: ongetwijfeld heeft dit iets te maken met de politieke ontwikkelingen in Egypte, de omstreden rol van Amerika, de huidige vrees van Amerika voor al-Qaida-aanslagen op haar ambassades in het Midden-Oosten, het bizarre gerucht dat de Egyptische christenen zouden streven naar een onafhankelijke koptische staat in Opper-Egypte, maar ik voel mij niet in staat dit hoogstwaarschijnlijk loos gerucht verder te analyseren noch te zeggen wie er baat bij heeft dit te verspreiden of welke werkelijkheid in Sohag het als fantasieverhaal niettemin weerspiegelt.

Maar goed, al met al vermijd ik dus de term “sektarisch geweld” omdat het mijns inziens de lading niet dekt. Wat is het dan wel? “Dorpsgeweld” in Beni Ahmed-Oost en Rida? “Politiek geweld” op de Sinaï en in Hurghada? Ongetwijfeld zijn zulke categorieën van toepassing. Tegelijk kan men moeilijk de rol van religie uitvlakken. De kwesties lopen immers wel over religieuze scheidslijnen, hetzij binnen de islam, hetzij tussen moslims en christenen, en mogelijk zijn er religieuze motieven in het spel die voor betrokken het gebruik van geweld legitimeren. Bij gebrek aan een echt geschikte term heb ik daarom boven dit bericht maar de term “religeweld” gebezigd.

P1370843

Tot slot merk ik op dat de betreffende dorpen in Minya voor mij geen afstandelijke namen zijn. Beni Ahmed-Oost ben ik nooit ingeweest maar wel meermaals langsgereden. In Beni Ahmed-West heb ik vorig jaar een van de studenten van ons seminarie in zijn ouderlijk huis bezocht, eerlijk gezegd toen niet precies beseffend wat zich daar een jaar ervoor had afgespeeld—het dorp maakte op dat moment weer gewoon een vreedzame indruk. In Rida was ik afgelopen november samen met mijn jongste broer en schoonzus bij één van onze studenten thuis. De sfeer in het dorp kwam mij toen niet honderd procent relaxed over, maar betreffende student zegt toch over wat er nu gebeurd is dat dit ongehoord en niet “des Rida’s” is. Uit Rida komt ook een medewerkster van ons seminarie en de predikant van de eerste presbyteriaanse kerk is pas ruim een jaar geleden bij ons afgestudeerd. In de tweede presbyteriaanse kerk—dus waar de ruiten zaterdag zijn ingegooid—loopt deze zomer één van onze studenten stage.

Update dinsdag 6 augustus 2013: een zegspersoon die heeft gesproken met een zegspersoon in Beni Ahmed-Oost vertelt mij dat de aanleiding van de ruzie daar niet een brommer was maar een nog ordinairder kwestie: twee jongelui in het koffiehuis kregen ruzie over de vraag naar welk televisiekanaal men zou kijken. Zowel de christen als de moslim haalde z’n makkers erbij en het eerste huis dat werd aangevallen was een moslimhuis. Volgens mijn zegspersoon, zelf een christen, zijn de christenen in dit geval dus niet slechts onschuldige slachtoffers maar in elk geval gedeeltelijk medeverantwoordelijk voor wat er uiteindelijk allemaal gebeurd is.

One thought on “Religeweld op de Sinaï, in Hurghada, Beni Ahmed-Oost en Rida, en niet in Sohag

  1. Pingback: Het suikerfeest, ontbijtfeest, kleine feest, sinaasappelfeest, de condoléance en het bruiloftsfeest | wjdw.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.