Enkele maanden geleden verbleef een week of twee een Syrische familie op ons seminarie. Vanwege geweld en afpersing waren ze hun land ontvlucht om naar Zweden te gaan. Omdat ze aanvankelijk geen visum konden krijgen, waren ze naar Egypte gekomen om hier de papieren in orde te maken.

Wandelend door een oude eenvoudige buurt maak ik een praatje met een man die net een deur uitkomt. Hij blijkt een gevluchte Syriër te zijn die hier onderdak heeft gekregen en op het eerste gezicht redelijk zijn draai lijkt te hebben gevonden.

In de trein naar het zuiden komt op een gegeven moment een tienerjongen naast me zitten en aan de andere kant van het gangpad zijn veel oudere zus met haar kinderen van wie de oudste ook al tieners zijn. De jongen vraagt me om hulp en het is me al snel duidelijk dat hij daar gewoon geld mee bedoelt. Dit is uitzonderlijk: in Egyptische treinen komen wel eens bedelaars door het gangpad, maar zeker in de eerste klasse verwacht je niet dat je medepassagiers je om geld bedelen. Ik krijg de indruk dat deze mensen geen kaartjes hebben maar dat de conducteur een oogje dichtknijpt: het zijn immers Syrische vluchtelingen. De jongen vertelt dat ze eerst naar Libanon waren gevlucht maar dat de mensen daar slecht voor hen waren—de Egyptenaren zijn veel vriendelijker. Ze zijn nu op weg naar een stadje in het zuiden van Egypte waar ze bij kennissen terecht kunnen. Hij wil daar werk zoeken en zal alles aanpakken wat hij kan krijgen: hij is als broer en oom nu de hoofdverantwoordelijke voor het familie-inkomen. Dat een jongen van veertien veel beter eerst zijn school af kan maken en vervolgens het best nog een studie of vakopleiding kan doen, lijkt onder deze omstandigheden niet op te gaan.

In Caïro op straat komen een paar jochies naar me toe die om geld bedelen. Eén van hen laat een kopie van een paspoort zien ten bewijze dat hij Syriër is. Wanneer ik niet meteen wat geef, wil één van de anderen mij met zijn hand vastgrijpen, maar het jochie met de kopie drukt hem weg. Hij zelf laat zich echter niet uit het veld slaan. Ik wil bedelgedrag onder kinderen niet aanmoedigen en houd met een hart vol tweestrijd de hand toch maar op de knip. Terwijl de anderen een andere kant opgaan, blijft hij echter met mij oplopen, ook al zeg ik telkens nee. Hij is echter niet zo irritant brutaal dat ik hem met goed fatsoen met een flinke snauw weg zou kunnen jagen. Hij vertelt dat hij hier met zijn moeder is en dat zijn vader nog in Syrië is. Wanneer me duidelijk is dat hij moslim is, vraag ik of hij niet beter bij een moskee om hulp kan vragen. Hij antwoordt dat hij daar wel naar toe gaat om te bidden, maar dat de imam hem ook niet direct kan helpen en het daarom wel goed vindt dat hij op straat gaat bedelen. Even vraag ik me ondertussen af of de jochies niet gewoon Egyptische straatschooiertjes zijn die nu door zich voor te doen als zielige Syrische vluchtelingetjes gemakkelijker geld denken los te krijgen. Bij een volwaardig gesprek met Syrische volwassenen is het verschil tussen Egyptisch en Syrisch Arabisch snel duidelijk, maar bij de halve zinnetjes van dit jochie weet ik het niet goed. Eén van zijn maatjes heeft in elk geval wel een wat lichter uiterlijk dat bij Syriërs wel vaker voortkomt maar onder Egyptenaren ongebruikelijk is. Uiteindelijk besluit ik het aanhoudende jongetje het van mijn twijfel en aarzeling te laten winnen en geef ik hem een munt van een pond (11 à 12 cent; het bedrag dat je ook geeft aan een vrouw die op straat pakjes zakdoekjes verkoopt ofwel de prijs van een metrokaartje ofwel de prijs van een broodje bruine bonen). Mijn vermoeden is dat hij daarop nog wel om iets meer geld zal vragen, maar hij pakt de munt blij aan en loopt dan weg.

Wanneer ik hem even nastaar, besluit ik dit blogbericht te schrijven. Moet dit jochie nu echt als bedelaar opgroeien of weet iemand een betere oplossing? En wat moet er van die veertienjarige vluchteling worden die nu in een Opperegyptisch stadje naar een baantje zoekt, terwijl er daar waarschijnlijk al koffiehuizen vol met Egyptische jongelui zitten die ook geen werk kunnen vinden?

Vandaag heeft ds. Ayad Saad Bebawy Attia zijn masterscriptie getiteld “The Role of the American Mission Schools in Egyptian Education (1854–1921)” met succes verdedigd aan ons seminarie.

Dr. Tharwat Waheeb was de scriptiebegeleider, en dr. Perry Shaw (woonachtig in Libanon, vanmorgen met ons via Skype) en dr. Mark Nygard (onze “director of Graduate Studies”)  waren de examinatoren. Zelf was ik bij het examengesprek aanwezig om de bijeenkomst te leiden.

Ds. Ayad ken ik van verschillende colleges die ik hem heb gegeven, gesprekken bij maaltijden op het seminarie en eenmaal bij hem thuis, en het was mooi te zien hoe hij vanmorgen de eindstreep van zijn studie behaalde. Hoewel de scriptie vooral historisch was van karakter, sprong ook vanmorgen zijn passie voor goed zondagsschoolonderwijs nu in de een-en-twintigste eeuw eruit.

Dinsdag 7 en woensdag 8 mei ben ik in Caïro, waar Wilko en Eva, een echtpaar uit de Noorderkerk in Amsterdam, dan ook juist anderhalve dag zijn. We bezoeken onder meer gezamenlijk de rotskerk, de moskee van Ibn Tulun, de kerken en de synagoge van koptisch Caïro en het koptisch museum, de toeristenmarkt Khan el-Khalili en het noordelijk deel van middeleeuws Caïro en ondertussen maken we ook nog een boottochtje op de Nijl.

Donderdag 9 mei reis ik onze studenten achterna die woensdagavond al naar Luxor zijn vertrokken. We bezoeken onder andere de wereldberoemde graven van het Dal der Koningen en de tempel van Hatshepshut en het museum van Luxor. Bovendien reizen we verder naar het zuiden, naar Aswan, waar we de Hoge Dam, het Duitse ziekenhuis, het Nubisch museum, de tempel van Philae, het eiland met de botanische tuin, een Nubisch dorpje en een stukje van de markt bezoeken. De studententrip verloopt al met al goed maar vraagt wel om wat uithoudingsvermogen: de treinreis heen beslaat bijna veertien uur en terug bijna zeventien uur en terwijl de temperatuur in Luxor ruim boven de 35 graden uitstijgt, bereikt het kwik in Aswan de volle veertig graden.

Ondertussen bestaat het leven niet alleen maar uit reisjes en uitstapjes: zo nadert de scriptie van één van onze masterstudenten de voltooiing en dat vraagt om vrij intensieve begeleiding. Hoewel het uitvallen van de airco de productiviteit niet bevordert, geeft de vertraging van de trein als zodanig wel extra tijd om het door de studente bijgeschaafde manuscript nog eens goed door te lezen en waar nodig van correcties en/of commentaar te voorzien.

Het is een variant op het bekende adagium van de Verlichting van het achttiende-eeuwse Europa: “Bouw scholen dan kun je gevangenissen afbreken.” Heerlijk naïef optimistisch was men toen nog. De scholen zijn inmiddels gekomen in Europa. Waarschijnlijk ging nooit eerder in de geschiedenis van de mensheid zo’n groot deel van de bevolking zo veel jaren naar school als nu in westerse landen. Maar de gevangenissen zijn niet verdwenen. Deels zijn ze misschien gevuld met mensen die nooit passend onderwijs hebben ontvangen, maar veel gevangenen hebben waarschijnlijk gewoon een normale opleiding genoten—hun gevangenschap is niet te wijten aan een tekort aan scholen en misschien hebben sommigen zelfs juist hun schoolkennis ten kwade aangewend (ik geef overigens toe dat ik geen expert ben op dit gebied en hoor het graag indien de feiten anders liggen).

Misschien zou er meer waarheid in steken indien men de zegswijze veranderde in: “Bouw scholen dan kun je kerken afbreken.” Door toegenomen scholing hebben mensen voor zichzelf leren denken, hebben ze hun selbst verschuldete onmondigheid van zich afgeworpen, en vroeger of later betekende dat voor velen ook een afscheid van de kerk. Zo worden nu in Nederland kerken letterlijk afgebroken (in Egypte is dit bijna onvoorstelbaar: als hier een kerk tegen de grond gaat, is dat om meteen een grotere nieuwe te bouwen; zomaar een kerk sluiten en afbreken doe je niet, want als een kerk eenmaal weg is, komt er naar men vreest nooit meer een kans om op dezelfde plaats een nieuwe te bouwen).

Maar wat te denken van het gezegde “Bouw kerken dan kun je gevangenissen sluiten”? Werkt de kerk met haar zelfverstaan als volksopvoeder haar eigen teloorgang in de hand? Terwijl de misdaad hooguit meer een wittenboorden karakter krijgt door onderwijs, maar niet verdwijnt, zullen de mensen zich te verlicht gaan voelen voor de traditionele volksvroomheid en daarmee wellicht ook afscheid nemen van de kerkelijke vroomheid. Kan de kerk puur uit zelfgerichte overlevingsdrang gedacht het volk het best maar een beetje dom houden?

Of zou er in de Arabische variant toch een woord van waarheid rusten? In een land als Egypte waarin het openbare onderwijs niet het het imago van emanciperend-verlichtend heeft maar veeleer van slecht, achterhaald en eenzijdig gericht op stampen, hoeft de kerk niet het imago van achterhaald en altijd achter de feiten aanlopend te hebben, maar kan ze juist tot op zekere hoogte een lichtend voorbeeld zijn. Zeker, ook de kerk kan het kwaad niet uit de mensheid uitbannen, en als het goed is, is juist zij zich daar ten volle van bewust, maar de gemeenschap van de kerk kan wel een indammende werking hebben waardoor de zonde minder uitbrekend wordt. En hoewel ik lang genoeg in Egypte ben om de kerk hier maar niet te veel te idealiseren, telt ze zeker leden kunnen getuigen van een bewuste breuk met de zonde en een nieuw leven.

Hoe dan ook, vanmorgen bevat de kapeldienst van ons seminarie hier in Caïro wel een heuse catechismuspreek. Mijn collega dr. Darren Kennedy spreekt over de drie vrienden in de vurige oven en zondag 1. Hij stelt de vraag: richten we ons in moeilijke omstandigheden (zoals nu in menig opzicht in Egypte) op de omstandigheden of op God? Vervolgens bespreekt hij enkele punten van de “enige troost” zoals die is verwoord in het eerste antwoord van de catechismus. Aan het eind van de preek laat hij de studenten zelf het antwoord voorlezen (in de Arabische vertaling van George Sabra):

Wat is uw enige troost, beide in het leven en sterven?
Antw. Dat ik met lichaam en ziel, beide in het leven en sterven, niet mijn, maar mijns getrouwen Zaligmakers Jezus Christus eigen ben, Die met Zijn dierbaar bloed voor al mijn zonden volkomenlijk betaald en mij uit alle heerschappij des duivels verlost heeft, en alzo bewaart, dat zonder den wil mijns hemelsen Vaders geen haar van mijn hoofd vallen kan, ja ook, dat mij alle ding tot mijn zaligheid dienen moet; waarom Hij mij ook door Zijn Heiligen Geest van het eeuwige leven verzekert, en Hem voortaan te leven van harte willig en bereid maakt.

س: ما هو عزاؤك الوحيد في الحياة والممات؟
ج: انني لست لذاتي بل انتمي جسدا وروحا في الحياة والممات لمخلصي الأمين، يسوع المسيح، الذي افتدى كل خطاياي بدمه وحررني كليا من طغيان الشيطان، وانه يحميني بحيث لا تسقط شعرة من رأسي من دون مشيئة أبي السماوي، وان كل شيء يجب حقا ان يتناسب مع قصده من أجل خلاصي. لذا فانه يكفل لي الحياة الأبدية بروحه القدوس ويجعلني مريدا ومستعدا طوعا ان أحي له دوما.

“Dat is diep,” merkt één van de studenten na afloop op.

Mijn collega dr. Mark Nygard (in het midden op bovenstaande foto), die begin van de zomer naar Amerika hoopt terug te keren, werd tijdens de conferentie even in het zonnetje gezet—met zijn warme persoonlijkheid heeft hij de afgelopen vier jaar de harten van veel studenten gewonnen.

Klik hier voor de volledige fotoserie.

The situation in Cairo is very sad for us as a Christian community. On Friday 6 April 2013, sectarian clashes erupted once again, this time in El Khosus, in the outskirts of Cairo. The story, according to the director of the police, started by a 12-year old Muslim boy drawing graffiti on the wall of an Islamic school. Two Muslim men rebuked him for doing so, and a Christian man also came and rebuked him. This developed into a big argument and fighting between Christians and Muslims in the area. After the Friday prayers in the mosque, a group of Muslims came out and attacked the Coptic Orthodox church in the area. The result of this was the killing of four Christians and one Muslim, and many injured. Many stores were also vandalized and looted. The Grand Imam sent his assistant, together with a Coptic Orthodox bishop, in order to do a reconciliation. However, one hour after things calmed down, the fighting erupted again. Continue reading